Bloed op graniet: Als het oude Egypte mijn gezin achtervolgt in Frankrijk
- 15 jun
- 4 minuten om te lezen
Bijgewerkt op: 27 jun
Na de markt in Figeac wilden mijn dochters per se naar Place des Écritures. Alweer?!, dacht ik. Als historica houd ik op zich wel van een stukje geschiedenis op z’n tijd, maar ik was toe aan een kopje koffie bij Madame Claudie. Om het gezellig te houden, liepen we met z’n allen naar het gigantische kunstwerk van elf bij negen meter zwart graniet. Het is een monumentale ode aan de Steen van Rosetta, het wereldberoemde object waarmee de Franse taalkundige Jean-François Champollion (die hier in Figeac werd geboren) ooit de Egyptische hiëroglyfen ontcijferde.
Ik wilde net diep ademhalen om mijn dochters aan een minigeschiedenisquiz te onderwerpen, toen het oude Egypte besloot om zélf de regie over te nemen.
Te enthousiast rent mijn zoon over het graniet om het vervolgens kennis te laten maken met zijn melktanden. Mijn zoon ging gestrekt, recht op de uitgehakte hiëroglyfen, en blijft gillend liggen. Mijn hart slaat een slag over en een koude rilling schiet over mijn rug. Ik haal diep adem en hoop dat zijn tanden nog in zijn mond zitten. Als ik hem oppak, zie ik een mond vol bloed. Terwijl ik met hem op mijn arm snel naar Madame Claudie loop voor een zakje suiker om het bloed te stelpen en de schade te bekijken, kan ik één gedachte niet onderdrukken: hoe toepasselijk wil je het hebben? Want als er één volk was dat niet terugdeinsde voor een flinke scheut bloed, opoffering en drama, dan waren het wel de Egyptenaren.
ProMama Tip
Een schepje suiker op een bloedlip stelpt razendsnel het bloeden én de paniek van je kindje. Zo kun je snel inschatten wat de schade is.
De goden wilden bloed (en geen feiten)
De Egyptische mythologie hangt aan elkaar van de horror, moord en doodslag. Ik ben allang blij dat de tandjes van mijn mannetje nog in zijn mond zitten en ik niet zoals de godin Isis op zoek hoef naar lichaamsdelen.
Zij was getrouwd met de god Osiris, die de toorn van zijn jaloerse broer Seth over zich had afgeroepen. Seth besloot Osiris te vermoorden, zijn lichaam in veertien stukken te hakken en die over heel Egypte te verspreiden. Zijn vrouw Isis moest vervolgens als een soort macabere puzzelaar het hele land door om alle lichaamsdelen weer bij elkaar te rapen om hem te mummificeren. Ook al zo’n gezellig familie-uitje.
En de farao's zelf? Die zagen zichzelf als plaatsvervanger van Ra, de zonnegod, op aarde. Om de goden tevreden te houden en te zorgen dat de Nijl elk jaar braaf overstroomde, waren offers de normaalste zaak van de wereld. Ritueel bloedvergieten en keiharde strijd stonden centraal om de 'chaos' buiten de deur te houden. De muren van de piramides en tempels staan vól met afbeeldingen van farao's die eigenhandig de schedels van hun vijanden inslaan om de goden te plezieren.
De code van de steen
Nu Lot weer lacht en met zijn zussen speelt en ik aan de koffie zit, denk ik aan de beruchte Steen van Rosetta. Het origineel ligt in het British Museum in Londen en is ruim een meter hoog. De tekst op die steen is eigenlijk een gortdroog stuk politieke propaganda uit 196 voor Christus, waarin een clubje priesters plechtig belooft dat ze achter de jonge koning Ptolemaeus V staan. Ik herinner me hoe lyrisch mijn docent Oudheid tijdens mijn studie geschiedenis was over deze steen. Iets wat ik toen nog niet goed kon bevatten. Nu weet ik dat de lay-out de échte revolutie is. Dezelfde tekst stond er in drie schriften op:
Hiëroglyfen: de heilige taal van de priesters.
Demotisch schrift: de dagelijkse krabbels van het volk.
Oudgrieks: de taal van de overheid.
Omdat negentiende-eeuwse wetenschappers nog vloeiend Oudgrieks konden lezen, werd die steen de ultieme vertaalmachine. Door de Griekse letters te vergelijken met de hiëroglyfen daarboven, kon Champollion in 1822 na jarenlang bezeten puzzelen eindelijk de code kraken. Hij rende destijds de kamer van zijn broer binnen en schreeuwde: "Je tiens mon affaire!" ("Ik heb het!"), en viel prompt flauw van pure uitputting. Al die verhalen over bloeddorstige goden en mummies konden na eeuwen eindelijk hardop gelezen worden.
Een offer in Figeac
In Figeac hebben ze die steen dus niet saai nagemaakt op een sokkel, maar de Amerikaanse kunstenaar Joseph Kosuth heeft er in 1992 een complete granieten vloer van gemaakt. Je loopt er letterlijk over de letters heen.
Het is een prachtige, serene plek. Totdat je kind besluit om er een authentiek Egyptisch offerritueel uit te voeren met zijn eigen lip. Gelukkig liep het met een sisser (en een ijsje voor de schrik) af, maar één ding is zeker: de geschiedenis is in Figeac nog altijd springlevend. En soms slaat het harder toe dan je denkt.
Tip: Ben je na het Place des Écritures toe aan échte rust en verkoeling? Rij dan een half uurtje door naar het ijskoude Romeinse bad van Julius Caesar in Capdenac-le-Haut. Ideaal om de hitte van de stad te ontvluchten!
__________________________________________________________________________________
Meer lezen?
__________________________________________________________________________________
Opmerkingen