Je bent niet gewoon raar, je bent HSP. Nou, lekker dan

Hoe stop ik in godsnaam met denken?

Als klein meisje huilde ik vaak bij mijn moeder. Ik begreep de wereld niet zo goed en had het nodig dat zij me uitlegde wat ik niet begreep. Dat was moeilijk voor mijn moeder. ‘Je moet niet zoveel nadenken’, zei ze dan, of ‘laat je niet kennen’. Hoe dan?! Hoe stop ik met denken? En hoe kan ik normaal doen als ik voel dat iemand me niet aardig vindt? Deze vragen houden me nog steeds bezig.

Op een dag, ik was al ver in mijn puberteit, zei mijn moeder: ‘Ik weet wat er met je is. Je bent HSP.' Ah ja. HSP, er is dus een naam voor? Ik ben niet gewoon raar. Mensen zijn soms blij als ze een ‘diagnose’ hebben; dat had ik niet. Hoe meer ik te weten kwam over HSP, hoe meer vragen ik had. De tijd leerde ik dat ik meer vragen had over hoe het leven voor ‘gewone’ mensen is. Ik denk dat ik daar jaloers op ben. Het lijkt me makkelijker.

Wat is HSP en wat gebeurt er echt in zo'n hoofd?

HSP staat voor Highly Sensitive Person (hoogsensitief persoon). Het is geen stoornis of psychische aandoening, maar een aangeboren neurobiologische eigenschap. Ongeveer 15% tot 20% van de mensen is hoogsensitief. Zij hebben een zenuwstelsel en brein die anders werken dan bij 'normale mensen'. Prikkels zoals geluid, licht, sfeer, emoties van anderen of details komen ongefilterd en luider binnen en zijn gevoeliger voor de wereld om hen heen. Daarnaast worden al deze indrukken dieper verwerkt.

De hersenen van een HSP registreren binnenkomende informatie niet alleen, maar laten er automatisch een gigantische analyse op los. Waar een niet-hsp een prikkel snel classificeert als 'niet belangrijk' en weer vergeet, legt het brein van een hoogsensitief persoon die informatie direct langs een meetlat van herinneringen, associaties en mogelijke scenario's.

Vier redenen waarom je brein overuren draait

1. Verbanden leggen (associaties)

Als een HSP iets hoort, ziet of meemaakt, flitst het brein direct naar het verleden en de toekomst. Er wordt direct gekoppeld: wat betekent dit voor de rest van de dag? Waar doet me dit aan denken? Wat zijn de gevolgen van deze opmerking? Informatie wordt gekoppeld aan een heel netwerk van andere herinneringen en kennis.

2. Oog voor detail en nuances

Een hoogsensitief persoon registreert niet alleen de grote lijnen, maar filtert alles tot in detail. In een gesprek bijvoorbeeld worden de woorden gehoord, maar ook de micro-expressies op iemands gezicht, toonhoogte en lichaamshouding geanalyseerd.

Dit zorgt voor een enorme hoeveelheid extra data die allemaal verwerkt moet worden.

3. Sterk reflectievermogen (eindeloos herkauwen)

Een situatie is voor een HSP zelden 'gewoon klaar' als het voorbij is. Het brein blijft de situatie achteraf analyseren en evalueren. Dit is de reden dat een hsp 's avonds in bed nog kan nadenken over die ene specifieke blik van een collega om 11:00 uur 's ochtends, of over hoe een mailtje nóg zorgvuldiger geformuleerd had kunnen worden.

4. Directe link met emotie

Informatie wordt bij een HSP sterker gekoppeld aan het emotionele centrum in het brein (de amygdala en de insula). Een nieuwsbericht, een mooi muzieknummer of een opmerking van een partner komt daardoor niet alleen als 'data' binnen, maar triggert direct een diepe, voelbare emotionele reactie.

Kort samengevat

Een niet-HSP ziet een boom. Een HSP ziet de structuur van de schors en merkt op dat de bladeren anders hangen dan gisteren. En vraagt zich af of de boom wel genoeg water krijgt door de droogte van de afgelopen week. Ook voelt hij een lichte melancholie door de naderende herfst. Dezelfde boom, maar een compleet andere verwerking in het hoofd.

Energievreters & andere hoogsensitieve uitdagingen

Je kunt je voorstellen dat zo door het leven huppelen erg vermoeiend is. Zeker in de stad, die erg veel prikkels toevoegt aan een toch al overweldigende wereld. Dat is voor iedereen in steeds grotere mate ingewikkeld, maar een HSP heeft daarbovenop nog een aantal specifieke uitdagingen;

Dagelijkse overprikkeling

Door de constante stroom aan intense prikkels raakt de 'batterij' snel leeg. Dit leidt tot vermoeidheid, stress of een kort lontje.

Overnemen van emoties

Door het haarfijn aanvoelen van de stemming van een ander, adopteert een HSP per ongeluk pijn, stress, frustratie of energie van iemand anders. Vaak herkent een hoogsensitief persoon niet direct of de gevoelens van hem zijn of van de ander.

Moeite met grenzen aangeven

Omdat een HSP emoties overneemt, heeft hij de neiging om de harmonie te willen bewaren en conflicten te vermijden. Hierdoor laten ze anderen sneller over hun grenzen lopen.

Keuzestress en piekeren

Omdat het brein alle scenario’s en details diep analyseert, kan het nemen van beslissingen (groot of klein) lang duren en veel energie vreten. Elke mogelijkheid wordt eindeloos gewogen, omdat het brein steeds nieuwe informatie aan de analyse toevoegt.

6 must-do's voor de HSP om niet gek te worden

Plan hersteltijd

Rust is geen luxe, maar pure noodzaak. Plan na een drukke meeting of sociale activiteit bewust tijd alleen in om prikkels te verwerken. Vind hier mijn gratis tools voor zelfregulatie.

Neem afstand

Merk je dat je humeur omslaat door een ander? Vraag jezelf af: is deze emotie van mij of van de ander? Bewust afstand nemen helpt. Soms betekent dit fysiek weglopen uit een situatie of relatie.

Filter je omgeving

Gebruik hulpmiddelen zoals een geluiddempende koptelefoon of dim het licht. Vergeet ook de instellingen op je telefoon niet. Fel licht en notificaties zijn funest voor het brein van een HSP.

Sluit de dag af

Stop minimaal een uur voor je gaat slapen met schermen en intense input (zoals het nieuws of heftige series). Je brein heeft langer de tijd nodig om af te schalen. Wil je nog iets doen? Kies dan voor een boek of doe iets creatiefs: schrijven, tekenen, kleuren.

Eén ding tegelijk

Bij multitasken schakelt het brein constant tussen taken. Heel vermoeiend voor het brein, omdat het de informatiestromen na elkaar verwerkt. Extra voor een HSP, omdat deze vaker wisselt dan een ‘gewoon’ brein en steeds alle details en nuances van de nieuwe taak moet inladen.

Stop met oplossen

Als HSP voel je anderen haarfijn aan en schiet je in de regelmodus; je gaat extra aardig doen, de sfeer proberen te redden, of grappen maken om de spanning te breken. Je bent dan andermans emotionele rommel aan het opruimen, en dat vreet bakken met energie.

Mijn persoonlijke tip: ontdek je innerlijke Fouqui

Mensen die niet hooggevoelig zijn, snappen je niet. Zij vinden je ongezellig of saai en begrijpen niet dat je het wel gezellig vindt, maar dat harde muziek, door elkaar pratende mensen en felle lampen zorgen voor error in je hoofd. Ze vinden dat je je aanstelt, te emotioneel bent of kritiek te persoonlijk opvat en snappen niet dat je hier niets aan kunt doen. Je zenuwstelsel is biologisch gewoon gevoeliger afgesteld. Of dat je problemen maakt die er niet zijn en spoken najaagt. Ze weten niet dat je microsignalen oppikt die zij niet zien. Je verzint het niet; je ziet het simpelweg sneller. Om hier niet gek van te worden, zul je moeten leren om mensen om je heen te verzamelen die wel begrijpen hoe je in elkaar steekt én wanneer je moet weglopen. Ook moet je leren in welke omgeving en situaties je extra getriggerd wordt; deze moet je gaan proberen te vermijden. Ik doe bijvoorbeeld niet meer mee aan welis-nietesspelletjes. Jij ziet de dingen anders dan ik, c’est la vie en succes ermee. Dat scheelt me een hoop energie.