De Angst voor Sociale Uitsluiting: Waarom de mening van anderen zo belangrijk voor ons is

Zuchtend kijk ik naar mijn laptop. Ik kwam hier om lekker te schrijven, maar voel spinnetjes van spanning op en neer over mijn ruggengraat rennen. Het lachen van mijn kinderen verandert stante pede van gezellig naar bloedirritant, dus ik sta geïrriteerd op om het raam dicht te doen. Allemaal door één marketingmailtje van een kaartenservice. En ik vraag me af waarom een wildvreemde marketeer in een grijs kantoorpand in Nederland de macht heeft om mijn humeur op een berg in Frankrijk te gijzelen? En waarom de opmerking van een onbekende toerist op een luxe cruise me zo diep raakt dat ik mijn boek over mijn roadtrip door Europa met mijn man meteen aan de kant wil leggen?

Het korte antwoord is: omdat ik mezelf kastijd met de meetlat van een ander.

Waarom zijn we zo geprogrammeerd dat de angst om buiten de boot te vallen het altijd wint van ons eigen gezonde verstand?

Daar kom ik op bekend terrein. De oertijd! We trokken in kleine groepen door de natuur en hadden elkaar nodig om te overleven. Er waren veel gevaren. Holenleeuwen en -beren, sabeltandtijgers en enorme wolvenroedels. Allemaal jagers die sterker, sneller en beter in het donker konden zien dan wij. Ook rivaliserende stammen en de natuur zelf, waaronder het weer, waren gevaarlijke factoren. De groep bood veiligheid. Je kon slapen terwijl anderen waken. Samen jagen is effectiever, veiliger en brengt meer op. Ook is kou beter te doorstaan als je tegen iemand aan kunt kruipen en als je ziek was, konden anderen je voeden. Alleen was ten dode opgeschreven.

Stootte de groep je uit, dan was je alleen. Sociale uitsluiting was geen kwestie van een gekwetst ego, het was een doodvonnis. Het begrijpen van de mensen om je heen, de normen en waarden van de groep kennen en daaraan voldoen was van levensbelang.

Ons brein is sindsdien nauwelijks veranderd. Die diepe, primaire angst om 'een slechte dochter' of 'een slechte moeder' te zijn, is onze overlevingsdrang. We willen bij de groep horen. De stam mag ons niet uitstoten.

Sociale uitsluiting en de macht van de buitenwereld

Marketeers weten dat. Het is hun taak om bloemen of kaarten te verkopen en daarvoor gebruiken ze onze oerangsten. In een leuke, vrolijke en gezellige mail zeggen ze: als je geen kaartje stuurt, breek je de sociale code van de stam. In een oogwenk slaat je reptielenbrein alarm en ervaar je echte sociale doodsangst.

Alsof je niet meer op de koffie mag komen bij je moeder als je haar geen kaartje stuurt.

Het bizarre is dat we die macht dus helemaal zelf weggeven. De cruisetoerist heeft haar eigen waarheid, de marketeer zijn eigen targets. Geen van beiden kent mijn reis, mijn moeder, mijn kinderen of mijn atelier. En geen van beide zou dus invloed mogen hebben op mijn gedachten of gedrag. En toch deden ze dat. Een paar dagen geleden zorgden die twee factoren er nog voor dat mijn hele schrijf-flow abrupt blokkeerde en ik met een schuldgevoel op mijn Franse berg zat. Dus de kunst is niet om die prikkels buiten de deur te houden – want zelfs op een Franse berg vliegen ze via de wifi naar binnen – maar om de meetlat weer heel vriendelijk terug te geven aan de eigenaar. En dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Want hoe laat je hen lekker zelf meten, zonder er last van te hebben? Voor mij is het belangrijk om de lat soms bewust even heel laag te leggen, in het gras, naast de schommel bijvoorbeeld. En dat kan ik alleen als ik het overschot aan ruis zoveel mogelijk blokkeer. Dus de marketeer van Greetz heeft een nieuwe afmelding op zijn nieuwsbrieflijst!